खटाव हे सांगली जिल्ह्यातील पलूस तालुक्यात वसलेले एक प्राचीन व इतिहासपूर्ण गाव आहे. जरी सातारा जिल्ह्यातील "खटाव तालुका" स्वतंत्रपणे अस्तित्वात आहे, तरी पलूस तालुक्यातील खटाव हे त्यापेक्षा वेगळे गाव आहे आणि याची स्वतःची स्वतंत्र ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आहे.

१. प्राचीन व सांस्कृतिक पार्श्वभूमी

पलूस परिसर हा शिलालेख, प्राचीन मंदिरे व ऐतिहासिक स्थळांसाठी ओळखला जातो, आणि खटाव गाव देखील या सांस्कृतिक वारशाचा एक भाग आहे. गावातील जुनी मंदिरे, परंपरा आणि सणउत्सव यावरून गावाची प्राचीनता दिसून येते.

२. मराठाकालीन प्रभाव

पलूस-कडेगाव-वासगडे परिसर हा मराठा इतिहासाशी निकटसंबंधित आहे. या भागातील गावांवर मराठा प्रशासन, पंतप्रतिनिधी घराणे आणि प्रमुख सरदारांचा प्रभाव होता. खटाव गावालाही या ऐतिहासिक घडामोडींचा अप्रत्यक्ष परिणाम झाला, ज्याचा प्रभाव गावातील जुनी बांधणी, वाडे आणि जमीनदारी व्यवस्थेत दिसून येतो.

३. ग्रामरचना व शेतीप्रधान जीवन

खटाव हे पारंपरिक ग्रामीण व कृषीप्रधान गाव असून ऊस, ज्वारी, भाज्या, आणि विविध हंगामी पिकांमुळे येथे शेती हा मुख्य व्यवसाय आहे. परिसरातील सुपीक माती, कृष्णा खोऱ्यातील जवळचे वातावरण, आणि सिंचन व्यवस्थेमुळे गावाची शेती जलद गतीने विकसित झाली.

४. पलूस तालुका झाल्यानंतरचा विकास

पलूस हा 1999 मध्ये स्वतंत्र तालुका झाल्यानंतर खटाव गावाचा प्रशासकीयदृष्ट्या विकास अधिक गतीने झाला.
गावाला मिळालेल्या सुविधाः

• पक्के रस्ते

• बससेवा व शहरांशी वाहतूक

• शाळा, अंगणवाडी व मूलभूत शिक्षण सुविधा

• कृषी सेवा केंद्रे
  या सर्वांमुळे गाव आधुनिक विकासाच्या प्रवासात सामील झाले.

५. सामाजिक आणि लोकसंख्या रचना

खटावमध्ये विविध समाज, जाती व परंपरा राहतात आणि गावाने शैक्षणिक व सामाजिक बाबतीत चांगली प्रगती केलेली दिसते. लोकसंख्येत संतुलित पुरुष-स्त्री प्रमाण आणि वाढता साक्षरता दर गावाच्या प्रगत विचारसरणीचे द्योतक आहे.

संक्षेप

पलूस तालुक्यातील खटाव गाव हे प्राचीन परंपरा, मराठाकालीन प्रभाव, कृषी विकास आणि आधुनिक प्रशासकीय बदल यांच्या संगतीने विकसित झालेले गाव आहे. ग्रामीण शांतता, सांस्कृतिक वारसा आणि सातत्याने होणारा विकास यामुळे हे गाव पलूस परिसरातील महत्त्वाच्या गावांपैकी एक आहे.